حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2608

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

بمملكت ما تشكيلاتى بسيار خوب داد و آن را از حيث مقام در درجه اوّل گذارد . اشكانيانى ، كه تاج و املاك خود را در آرارات از دست داده بودند ، مانند سابق داراى املاك و اراضى و عوائد خود شدند . اردشير بوظائف معابد خيلى افزود و امر كرد ، كه آتش هرمزد دائما در محراب پاكاوان بسوزد . اما هيكلهائى را ، كه وال ارشك به ياد نياكان خود و نيز براى آفتاب و ماه ساخته در ابتداء در آرماوير برپا داشته بود و بعد از آنجا به آرداشاد ( آرتاكساتاى نويسندگان رومى ، كه بعضى با ايروان مطابقت ميدهند . م . ) برده بودند ، اردشير امر كرد برافكنند . او برحسب فرمانى امر كرد ، ارمنستان باجى به او بپردازد و در همه‌جا حكومت را بنام خود مقرّر داشت . علامت حدود را ، كه آرداشس از سنگ ساخته بود ، اردشير تجديد كرد و فرمود اين علامات را باسم او « حدّ اردشير » گويند . اردشير ارمنستان را مانند يكى از ايالات خودش دانست و آن را در مدّت 26 سال حكّام پارس اداره ميكردند . پس از او پسرش شاه‌پوه ، يعنى پسر شاه ، قبل از اينكه تيرداد بر تخت نشيند ، در ارمنستان سلطنت كرد ( اين تيرداد پسر خسرو بود ، بقول مورّخين ارمنستان بعد از كشته شدن پدرش او را بيونان بردند و بعد بارمنستان برگشته پادشاه شد و دين مسيح را مذهب رسمى ارمنستان كرد . م . ) . بعد موسىخورن باز از قول همان نويسنده گويد ، بند 78 : چون اردشير خبر يافت ، كه يكى از ولات ارمنى فرار كرده و پسر خسرو را به جائى امن برده و كشف كرد ، كه اينشخص آراداوازت ( ارته‌باذ ) از خانواده مانتاگونى است ، فرمود تمامى اين خانواده را معدوم ساختند . . . . . . . . . . . . . . فقط يكى از خواهرهاى آرداوازت را ( دادجاد ) نامى از خانواده آشوتس « 1 » شاخه كوشار و از اعقاب هاايگ نجات داده بقيصريّه برد و در آنجا او را از جهت زيبائيش ازدواج كرد .

--> ( 1 ) - Achotz .